Επ’ ευκαιρία της σχετικής πρόσφατης παρουσίασης του Σπύρου Μουρελάτου στο διαδικτυακό σεμινάριο του ΠΟΥ με θέμα «Εφαρμόζοντας την προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας σε Πόλεις και Περιφέρειες», παρουσιάζουμε συνοπτικά την μεθολογική προσέγγιση της Οικοανάπτυξης στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας για την καλύτερη αντιμετώπιση του Ιού του Δυτικού Νείλου (ΙΔΝ).
Η επιδημιολογία της λοίμωξης του ιού του Δυτικού Νείλου βασίζεται στην αλληλεπίδραση τριών βασικών παραγόντων: του διαβιβαστή του ιού (vector), της δεξαμενής του ιού (infectious pool) και της έκθεσης στον ιό (infectious exposure) (βλ. εικόνα 1). Η αποτελεσματική διαχείριση του ΙΔΝ απαιτεί ταυτόχρονη κατανόηση και παρακολούθηση και των τριών αυτών παραμέτρων σε τέσσερα επίπεδα: υποδομές δεδομένων, αξιοποίηση δεδομένων, λήψη αποφάσεων και παρεμβάσεις πεδίου.
Η κεντρική πλατφόρμα συλλογής δεδομένων πεδίου «ebite» της Οικοανάπτυξης που συγκεντρώνει περισσότερες από 13 εκατομμύρια καταγραφές από 300.000 επιθεωρήσεις πεδίου στο 40% της επικράτειας, εκτός από δεδομένα προνυμφών και ακμαίων κουνουπιών, που αναφέρονται στον διαβιβαστή, συγκεντρώνει πλέον και δεδομένα από τα επίπεδα κυκλοφορίας του ιού σε ακμαία κουνουπιών και σε πουλερικά.
Έτσι το 2025 στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, κυκλοφορία μολυσμένων κουνουπιών (MIR) καταγράφηκε αργά, για πρώτη φορά στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και σε χαμηλά επίπεδα, ενώ τα προηγούμενα έτη 2021-2024 η κυκλοφορία του ΙΔΝ σε κουνούπια είχε ήδη διαπιστωθεί το αργότερο το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου. Αντίστοιχα, οι μετρήσεις από τις μηνιαίες αιμοληψίες σε νεαρά ορνίθια σε συνολικά περίπου 50 χωριά της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, για πρώτη φορά πέρυσι δεν διαπιστώθηκε αύξηση της οροθετικότητας από τον μήνα Ιούνιο προς τον Ιούλιο, αντίθετα με το τι συνέβαινε τα προηγούμενα έτη. Οι δύο αυτές σημαντικές ενδείξεις χαμηλής κυκλοφορίας του ΙΔΝ σε ακμαία κουνουπιών και πουλερικά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο του 2025 συνοδεύτηκαν από πολύ χαμηλό αριθμό ανθρώπινων κρουσμάτων του ΙΔΝ στην ΠΚΜ τους μήνες Ιούλιο-Σεπτέμβριο (βλ. εικόνες 2 και 3).
Σύμφωνα με το εγχειρίδιο του ΠΟΥ για την αντιμετώπιση των μολυσματικών ασθενειών “Operationalizing a One Health Approach Building on the TDR-IDRC Research Initiative on Vector-Borne Diseases in the Context of Climate Change” του 2019, οι παρεμβάσεις που πρέπει να γίνονται στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας εντάσσονται σε εικοσιπέντε θεματικές που εμπίπτουν σε τρεις κατηγορίες: ανθρώπινοι πληθυσμοί (10 αντικείμενα), ζώα (10), και περιβάλλον (5). Η Οικοανάπτυξη εφαρμόζει συστηματικά στα έργα καταπολέμησης ευρείας κλίμακας που εκτελεί, εννέα από τα δέκα αντικείμενα της πρώτης κατηγορίας, πέντε από τα δέκα της δεύτερης και τρία από τα πέντε της τρίτης, πρακτικά όλα όσα μπορούν να εφαρμοστούν στην περίπτωση της αντιμετώπισης του ιού του Δυτικού Νείλου. Η ενσωμάτωση των αρχών της Ενιαίας Υγείας μας επιτρέπει εν τέλει να κάνουμε ασφαλέστερες βραχυπρόθεσμες προβλέψεις (της τάξης λίγων εβδομάδων) και συνακόλουθα να βελτιστοποιούμε και τις δράσεις μας.
Προσεχώς στα τέλη Ιουνίου, με την ολοκλήρωση των αναλύσεων του πρώτου τριμήνου Απρίλιου – Ιούνιου των επιπέδων της κυκλοφορίας του παθογόνου ΙΔΝ σε κουνούπια (ακμαία του είδους Culex pipiens) και σε νεαρά ορνίθια στο σταθερό δίκτυο των 70 θέσεων παγίδων ακμαίων και στους ορνιθώνες των 50 οικισμών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας αντίστοιχα, θα ανακοινώσουμε τις πρώτες φετινές προβλέψεις για τον επιδημιολογικό κίνδυνο ΙΔΝ για την περίοδο από αρχές Ιουλίου έως μέσα Αυγούστου.